ພາບລວມການກໍ່ຕັ້ງແລະການພັດທະນາສາຍພົວພັນທາງການຄ້າຫວຽດນາມ-ອາຊຽນ

ການເຂົ້າຮ່ວມສະມາຄົມປະຊາຊາດອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ (ອາຊຽນ) ເປັນກ້າວສຳຄັນໃນສະພາບການທີ່ຫວຽດນາມດຳເນີນແນວທາງນະໂຍບາຍການປ່ຽນແປງໃໝ່ ແລະເປີດເສດຖະກິດ, ສ້າງສະພາບແວດລ້ອມທີ່ສະຫງົບສຸກແລະໝັ້ນຄົງ ເອື້ອອຳນວຍຕໍ່ການພັດທະນາເສດຖະກິດແລະສັງຄົມ. ຫຼັງຈາກກວ່າ 30 ປີ, ຫວຽດນາມໄດ້ສ້າງສາຍພົວພັນຄູ່ຮ່ວມມືຍຸດທະສາດ ແລະຮອບດ້ານ ກັບປະເທດສະມາຊິກອາຊຽນທັງໝົດ, ກາຍເປັນສ່ວນສຳຄັນໃນເຄືອຂ່າຍສັນຍາການຄ້າເສລີ 15 ສະບັບ ໂດຍມີອາຊຽນເປັນສູນກາງ⁽¹⁾. ສະມາຄົມປະຊາຊາດອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ຖືເປັນກົນໄກການຮ່ວມມືຫຼາຍຝ່າຍທີ່ມີຄວາມສຳຄັນໂດຍກົງແລະສຳຄັນທີ່ສຸດສຳລັບຫວຽດນາມຕະຫຼອດຂະບວນການເຊື່ອມໂຍງສາກົນໃນຫຼາຍທົດສະວັດທີ່ຜ່ານມາ.

ໃນດ້ານການຄ້າ, ຫວຽດນາມເຂົ້າຮ່ວມສັນຍາພາສີພິເສດຮ່ວມທີ່ມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ (CEPT/AFTA) ເພື່ອສົ່ງເສີມການເປີດເສລີທາງການຄ້າພາຍໃນອາຊຽນ, ພ້ອມກັນນັ້ນ ຍັງໄດ້ລົງນາມໃນສັນຍາການຄ້າສິນຄ້າອາຊຽນ (ATIGA) ກັບປະເທດສະມາຊິກອາຊຽນອື່ນໆ ເພື່ອຂະຈັດອຸປະສັກທາງການຄ້າພາຍໃນກຸ່ມຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ນອກຈາກນີ້ ຫວຽດນາມຍັງເຂົ້າຮ່ວມຢ່າງເຕັມທີ່ ໃນສັນຍາການຄ້າເສລີ (FTA) ທີ່ລົງນາມລະຫວ່າງອາຊຽນກັບປະເທດຄູ່ຄ້າທີ່ບໍ່ແມ່ນສະມາຊິກໃນພາກພື້ນ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນສັນຍາການຄ້າເສລີອາຊຽນ+1 ກັບຈີນ, ຍີ່ປຸ່ນ, ເກົາຫຼີໃຕ້ ແລະສັນຍາຄູ່ຮ່ວມມືເສດຖະກິດຮອບດ້ານພາກພື້ນ (RCEP) ເຊິ່ງເປັນສັນຍາການຄ້າເສລີຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ລິເລີ່ມໂດຍອາຊຽນ (ມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ຕັ້ງແຕ່ປີ 2022) ສືບຕໍ່ສ້າງຂອບການຄ້າທີ່ເອື້ອອຳນວຍລະຫວ່າງຫວຽດນາມແລະອາຊຽນ ແລະ ລະຫວ່າງອາຊຽນກັບຄູ່ຄ້າອື່ນໆ.

ດ້ວຍການເຂົ້າຮ່ວມຢ່າງຕັ້ງໜ້າ ແລະການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດຄຳໝັ້ນສັນຍາການເຊື່ອມໂຍງເສດຖະກິດພາກພື້ນ, ຫວຽດນາມໄດ້ໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກສິດທິພິເສດທາງພາສີເພື່ອຊຸກຍູ້ການສົ່ງອອກໄປຍັງອາຊຽນ, ພ້ອມທັງເປີດຕະຫຼາດພາຍໃນປະເທດໃຫ້ກັບສິນຄ້າຈາກປະເທດເພື່ອນບ້ານ. ອັດຕາການໃຊ້ໃບຮັບຮອງແຫຼ່ງກຳເນີດສິນຄ້າ (C/O) ແບບຟອມ D (ASEAN FTA) ທີ່ໄດ້ຮັບສິດພິເສດສຳລັບການສົ່ງອອກຂອງຫວຽດນາມໄປຍັງອາຊຽນໃນປີ 2023 ມີມູນຄ່າສູງເຖິງ 13,5 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ ເຊິ່ງເປັນອັນດັບສອງຮອງຈາກຕະຫຼາດຈີນ⁽²⁾. ສິ່ງນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ທຸລະກິດຂອງຫວຽດນາມກຳລັງນຳໃຊ້ຈາກສັນຍາການຄ້າເສລີໃນກຸ່ມໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບຫຼາຍຂຶ້ນ.

ນອກຈາກນັ້ນ, ຫວຽດນາມຍັງຮ່ວມມືຢ່າງຕັ້ງໜ້າກັບປະເທດສະມາຊິກອາຊຽນໃນການຜັນຂະຫຍາຍເຂດການຄ້າເສລີອາຊຽນ ແລະຕັ້ງເປົ້າທີ່ຈະຍົກລະດັບ ATIGA ຫຼັງປີ 2025 ໃຫ້ເໝາະສົມກັບສະພາບການໃໝ່. ເຖິງວ່າຫວຽດນາມຈະເຂົ້າຮ່ວມອາຊຽນຊ້າກວ່າປະເທດສະມາຊິກຜູ້ກໍ່ຕັ້ງ ແຕ່ກໍ່ປັບຕົວເຂົ້າກັບການເຊື່ອມໂຍງສາກົນແລະພາກພື້ນໄດ້ຢ່າງວ່ອງໄວ, ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນການພັດທະນາຍຸດທະສາດທີ່ສຳຄັນຂອງກຸ່ມ ແລະປະສົບຜົນສຳເລັດໃນການດຳລົງຕຳແໜ່ງປະທານອາຊຽນໃນປີ 1998, 2010 ແລະ 2020. ຄວາມພະຍາຍາມນີ້ຢືນຢັນເຖິງຄວາມມຸ່ງໝັ້ນຢ່າງແຮງກ້າຂອງຫວຽດນາມຕໍ່ການເຊື່ອມໂຍງທາງເສດຖະກິດຂອງອາຊຽນ ເຊິ່ງເປັນພື້ນຖານສຳລັບການເຕີບໂຕທາງການຄ້າພາຍໃນກຸ່ມຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຕະຫຼອດສາມທົດສະວັດທີ່ຜ່ານມາ.

ຮອດປີ 2025, ອາຊຽນເປັນຄູ່ຄ້າທີ່ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບສາມຂອງຫວຽດນາມ (ຮອງຈາກຈີນ ແລະສະຫະລັດອາເມລິກາ)⁽³⁾. ຍອດມູນຄ່າການນຳເຂົ້າແລະສົ່ງອອກຂອງຫວຽດນາມກັບອາຊຽນໃນປີ 2025 ກວມເອົາປະມານ 11% ຂອງມູນຄ່າການຄ້າທັງໝົດຂອງຫວຽດນາມ ເຊິ່ງເປັນອັດຕາສ່ວນທີ່ຂ້ອນຂ້າງຄົງທີ່ໃນຊຸມປີທີ່ຜ່ານມາ. ຕາມຂໍ້ມູນຂອງກົມສະຖິຕິ (ກະຊວງການເງິນ), ອາຊຽນຍັງເປັນຕະຫຼາດສົ່ງອອກທີ່ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບສີ່ຂອງຫວຽດນາມ (ຮອງຈາກສະຫະລັດອາເມລິກາ, ຈີນ ແລະ ສະຫະພາບເອີຣົບ); ໃນເວລາດຽວກັນກໍ່ເປັນຕະຫຼາດນຳເຂົ້າທີ່ສຳຄັນ (ອັນດັບສາມ) ສຳລັບວັດສະດຸດິບແລະສິນຄ້າອຸປະໂພກບໍລິໂພກທີ່ຈຳເປັນຫຼາຍຢ່າງ. ກ່ຽວກັບການລົງທຶນ, ການລົງທຶນໂດຍກົງຈາກຕ່າງປະເທດ (FDI) ຈາກປະເທດສະມາຊິກອາຊຽນໃນຫວຽດນາມມີມູນຄ່າຈົດທະບຽນສະສົມຫຼາຍສິບຕື້ໂດລາສະຫະລັດ (ສິງກະໂປເປັນນັກລົງທຶນຊັ້ນນຳໃນອາຊຽນ, ຮອງລົງມາແມ່ນໄທແລະມາເລເຊຍ)⁽⁴⁾. ສາຍພົວພັນທາງການຄ້າແລະການລົງທຶນທີ່ເຊື່ອມໂຍງກັນນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າອາຊຽນມີບົດບາດສອງດ້ານ ຄື ເປັນທັງຕະຫຼາດ, ແຫຼ່ງສະໜອງ ແລະ ຄູ່ຮ່ວມລົງທຶນທີ່ສຳຄັນສຳລັບເສດຖະກິດຫວຽດນາມ.

ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ລະດັບການພົວພັນທາງການຄ້າທີ່ເພິ່ງພາອາໄສກັນລະຫວ່າງຫວຽດນາມ ແລະອາຊຽນຍັງຄົງຢູ່ໃນລະດັບທີ່ຂ້ອນຂ້າງຕ່ຳເມື່ອທຽບກັບທ່າແຮງທີ່ມີຢູ່. ການຄ້າພາຍໃນອາຊຽນໂດຍທົ່ວໄປກວມເອົາປະມານ 20% - 25% ຂອງການຄ້າທັງໝົດຂອງອາຊຽນ (ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນການຄ້າກັບປະເທດນອກພາກພື້ນ) ເຊິ່ງເປັນອັດຕາສ່ວນທີ່ຂ້ອນຂ້າງຕໍ່າເມື່ອທຽບກັບສະຫະພາບເອີຣົບ ຫຼືສັນຍາການຄ້າເສລີອາເມລິກາເໜືອ (NAFTA). ໃນດ້ານປະລິມານການສົ່ງອອກ, ປະຈຸບັນອາຊຽນຍັງຕາມຫຼັງຕະຫຼາດນອກພາກພື້ນຂອງຫວຽດນາມ, ເຊັ່ນ: ສະຫະລັດອາເມລິກາ, ຈີນ ແລະສະຫະພາບເອີຣົບ. ສິ່ງນີ້ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນສ່ວນໜຶ່ງເຖິງລັກສະນະທີ່ເສີມກັນ ແລະແຂ່ງຂັນກັນຂອງໂຄງສ້າງເສດຖະກິດອາຊຽນ: ສິນຄ້າສົ່ງອອກທີ່ເຂັ້ມແຂງຫຼາຍຢ່າງຂອງຫວຽດນາມກໍ່ຜະລິດໂດຍປະເທດເພື່ອນບ້ານເຊັ່ນກັນ, ເຮັດໃຫ້ອາຊຽນເປັນທັງຕະຫຼາດສົ່ງອອກ ແລະຄູ່ແຂ່ງສຳລັບສິນຄ້າຫວຽດນາມ... ດັ່ງນັ້ນ, ການເພີ່ມມູນຄ່າແລະສັດສ່ວນການຄ້າກັບອາຊຽນຍັງຄົງເປັນເປົ້າໝາຍສຳຄັນໃນຍຸດທະສາດການເຊື່ອມໂຍງເສດຖະກິດຂອງຫວຽດນາມ.

ສະຖານະການປັດຈຸບັນຂອງການພົວພັນທາງການຄ້າຫວຽດນາມ-ອາຊຽນ
ໃນໄລຍະປີ 1995-2025

ການເຕີບໂຕຂອງມູນຄ່າການຄ້າ

ເມື່ອຫວນຄືນໄປເບິ່ງ 30 ປີທີ່ຜ່ານມາ, ການຄ້າຫວຽດນາມ-ອາຊຽນມີການເຕີບໂຕຢ່າງໜ້າປະທັບໃຈ. ໃນປີ 1995, ມູນຄ່າການນຳເຂົ້າແລະສົ່ງອອກລວມສອງທາງຢູ່ທີ່ປະມານ 3,26 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ. ໃນປີ 2010 ເພີ່ມຂຶ້ນເປັນປະມານ 26,8 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ (ຫຼາຍກວ່າ 8 ເທົ່າຂອງປີ 1995) ເນື່ອງຈາກຜົນກະທົບຂອງ AFTA ແລະ ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງຕະຫຼາດ. ໃນປີ 2015, ມີມູນຄ່າເກືອບ 42 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ (ເພີ່ມຂຶ້ນ 13 ເທົ່າເມື່ອທຽບກັບປີ 1995). ສິ່ງທີ່ໜ້າສັງເກດຄື ໃນໄລຍະຫຼັງຈາກການສ້າງຕັ້ງປະຊາຄົມເສດຖະກິດອາຊຽນ (AEC) (ປີ 2015) ແລະ ການມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ຂອງສັນຍາການຄ້າເສລີລຸ້ນໃໝ່, ມູນຄ່າການຄ້າຍັງຄົງເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ບັນລຸ 83,9 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດໃນປີ 2024 ເຊິ່ງເປັນສອງເທົ່າຂອງປີ 2015 ແລະຫຼາຍກວ່າ 25 ເທົ່າຂອງປີ 1995.

ຕາມຂໍ້ມູນຈາກກະຊວງອຸດສາຫະກຳແລະການຄ້າ, ຍອດມູນຄ່າການຄ້າລະຫວ່າງຫວຽດນາມແລະອາຊຽນ ບັນລຸ 75,2 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດພາຍໃນເດືອນພະຈິກ 2025⁽⁵⁾ (ຕາຕະລາງທີ 1)⁽⁶⁾. ສິ່ງນີ້ໝາຍເຖິງອັດຕາການເຕີບໂຕທາງການຄ້າສະເລ່ຍປະມານ 11% - 12% ຕໍ່ປີ ເຊິ່ງເປັນຕົວເລກທີ່ສູງຫຼາຍ, ຊ່ວຍໃຫ້ຫວຽດນາມກາຍເປັນປະເທດຊັ້ນນຳໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ໃນດ້ານອັດຕາການເຕີບໂຕທາງການຄ້າໃນຊຸມປີມໍ່ໆມານີ້.

 ຍອດມູນຄ່າການຄ້າລະຫວ່າງຫວຽດນາມ ແລະ ອາຊຽນ

ໜ່ວຍ: ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ
     ຕາຕະລາງທີ 1: ຍອດມູນຄ່າການຄ້າລະຫວ່າງຫວຽດນາມ ແລະ ອາຊຽນ ແຕ່ປີ 1995 ຫາປີ 2025. ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ກົມໃຫຍ່ສະຖິຕິ (ປະຈຸບັນແມ່ນກົມສະຖິຕິ, ກະຊວງການເງິນ), ກົມໃຫຍ່ສຸລະກາກອນ (ປະຈຸບັນແມ່ນກົມສຸລະກາກອນ, ກະຊວງການເງິນ), ສູນອົງການການຄ້າໂລກ (VCCI)

ກ່ຽວກັບດຸນການຄ້າ, ຫວຽດນາມປະສົບພາວະຂາດດຸນການຄ້າກັບອາຊຽນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຕະຫຼອດ 30 ປີທີ່ຜ່ານມາ. ການນຳເຂົ້າຈາກອາຊຽນນັ້ນສູງກວ່າການສົ່ງອອກໄປຍັງອາຊຽນສະເໝີ, ເຖິງວ່າຊ່ອງຫວ່າງຈະຜັນຜວນໄປຕາມການເວລາ. ໃນໄລຍະທ້າຍທົດສະວັດ 1990, ການຂາດດຸນການຄ້າຢູ່ທີ່ພຽງແຕ່ສອງສາມຮ້ອຍລ້ານໂດລາສະຫະລັດຕໍ່ປີເທົ່ານັ້ນ. ຮອດທົດສະວັດທຳອິດຂອງສະຕະວັດທີ 21, ການຂາດດຸນຄ່ອຍໆຂະຫຍາຍຕົວຂຶ້ນ ຈົນເຖິງຈຸດສູງສຸດທີ່ເກືອບ 9,2 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດໃນປີ 2008. ໃນເຄິ່ງຕົ້ນຂອງທົດສະວັດທຳອິດຂອງສະຕະວັດທີ 21, ຊ່ອງຫວ່າງດັ່ງກ່າວໄດ້ຫຼຸດລົງເລັກນ້ອຍເນື່ອງຈາກການສົ່ງອອກເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງໄວວາ (ການຂາດດຸນຫຼຸດລົງເຫຼືອປະມານ 5-6 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດຕໍ່ປີ). ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ໃນຊຸມປີມໍ່ໆມານີ້, ການຂາດດຸນການຄ້າໄດ້ເພີ່ມຂຶ້ນອີກຄັ້ງເນື່ອງຈາກການຟື້ນຕົວຂອງການນຳເຂົ້າທີ່ແຂງແຮງຂຶ້ນ: ໃນປີ 2022, ການຂາດດຸນການຄ້າກັບອາຊຽນຢູ່ທີ່ 13,1 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ (ເພີ່ມຂຶ້ນ 21% ເມື່ອທຽບກັບປີ 2021). ໃນປີ 2024, ເຖິງວ່າການຂາດດຸນຈະຫຼຸດລົງເມື່ອທຽບກັບປີ 2022, ແຕ່ກໍ່ຍັງຄົງຢູ່ທີ່ປະມານ 10-11 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ.

ໜ່ວຍ: ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ
      ຕາຕະລາງທີ 2: ຍອດມູນຄ່າການຄ້ານຳເຂົ້າແລະສົ່ງອອກລະຫວ່າງຫວຽດນາມ ແລະ ອາຊຽນ ໃນໄລຍະປີ 2000 - 2025. ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ກົມໃຫຍ່ສະຖິຕິ (ປະຈຸບັນແມ່ນກົມສະຖິຕິ, ກະຊວງການເງິນ), ກົມໃຫຍ່ສຸລະກາກອນ (ປະຈຸບັນແມ່ນກົມສຸລະກາກອນ, ກະຊວງການເງິນ), ໜັງສືພິມອອນໄລນ໌ອຸດສາຫະກຳແລະການຄ້າ

ສິ່ງທີ່ໜ້າສັງເກດຄື ຫຼັງຈາກຜ່ານໄປພຽງ 10 ເດືອນຂອງປີ 2025, ການຂາດດຸນການຄ້າຂອງຫວຽດນາມກັບອາຊຽນພຸ່ງສູງເຖິງ 11,6 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ເຊິ່ງສູງກວ່າການຂາດດຸນການຄ້າເກືອບ 11 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດຕະຫຼອດທັງປີ 2024⁽⁷⁾, ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ແຮງກົດດັນຈາກການຂາດດຸນການຄ້າຈາກພາກພື້ນນີ້ຍັງຄົງເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ໃນຂະນະທີ່ການຄ້າໂດຍລວມຂອງຫວຽດນາມຍັງຄົງຮັກສາສ່ວນເກີນການຄ້າໄວ້ໄດ້.

ໂຄງສ້າງສິນຄ້າສົ່ງອອກ-ນຳເຂົ້າລະຫວ່າງຫວຽດນາມ ແລະ ອາຊຽນ

ກ່ຽວກັບການສົ່ງອອກຂອງຫວຽດນາມໄປຍັງອາຊຽນ, ໃນທ້າຍຊຸມປີ 1990, ຫວຽດນາມສົ່ງອອກວັດຖຸດິບແລະຜະລິດຕະພັນກະສິກຳໄປຍັງອາຊຽນເປັນຫຼັກ. ໃນຊຸມປີ 2000, ໂຄງສ້າງການສົ່ງອອກຄ່ອຍໆ ປ່ຽນໄປສູ່ສິນຄ້າອຸດສາຫະກຳປຸງແຕ່ງ ເຊັ່ນ ໂທລະສັບມືຖືແລະສ່ວນປະກອບ, ຄອມພິວເຕີແລະສ່ວນປະກອບ, ເຄື່ອງຈັກແລະອຸປະກອນ ແລະ ພາຫະນະຂົນສົ່ງ ເຊິ່ງມີອັດຕາສ່ວນການສົ່ງອອກໄປຍັງອາຊຽນຫຼາຍຂຶ້ນ⁽⁸⁾. ນອກຈາກນັ້ນ, ຫວຽດນາມຍັງຄົງສົ່ງອອກວັດຖຸດິບແລະນໍ້າມັນເຊື້ອໄຟບາງກຸ່ມເຊັ່ນ: ຜະລິດຕະພັນນ້ຳມັນບາງສ່ວນໄປຍັງລາວ ແລະ ກຳປູເຈຍ; ສົ່ງອອກຖ່ານຫີນ, ເຫຼັກ ແລະ ເຫຼັກກ້າ ໄປຍັງບາງປະເທດ; ແລະ ສືບຕໍ່ສົ່ງອອກຜະລິດຕະພັນກະສິກຳແລະສັດນໍ້າ ເພື່ອຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການຂອງປະເທດເພື່ອນບ້ານ.

ໃນຊຸມປີມໍ່ໆມານີ້, ຍອດມູນຄ່າການສົ່ງອອກສິນຄ້າເຕັກໂນໂລຊີເອເລັກໂຕຣນິກ ໄປຍັງອາຊຽນເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງເຫັນໄດ້ຊັດ, ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ໃນປີ 2024, ການສົ່ງອອກມີມູນຄ່າປະມານ 36,5 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ. ກຸ່ມສິນຄ້າອຸດສາຫະກຳປຸງແຕ່ງຍັງຄົງມີບົດບາດນຳໜ້າ ໂດຍກຸ່ມສິນຄ້າອຸດສາຫະກຳປຸງແຕ່ງ (ຄອມພິວເຕີ, ຜະລິດຕະພັນເອເລັກໂຕຣນິກ ແລະ ສ່ວນປະກອບ) ມີມູນຄ່າປະມານ 3,48 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ເພີ່ມຂຶ້ນ 26,9% ເມື່ອທຽບກັບປີກ່ອນໜ້າ; ສ່ວນເຄື່ອງຈັກ, ອຸປະກອນ, ເຄື່ອງມື ແລະ ອາໄຫຼ່ ມີມູນຄ່າ 3,79 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ເພີ່ມຂຶ້ນ 9%⁽⁹⁾. ພາຫະນະຂົນສົ່ງແລະອາໄຫຼ່ (ລວມທັງລົດຍົນ ລົດຈັກທີ່ປະກອບໃນປະເທດ ແລະອາໄຫຼ່) ກໍ່ມີການເພີ່ມຂຶ້ນຂ້ອນຂ້າງສູງ, ໂດຍສະເພາະ ໃນຕະຫຼາດຂອງປະເທດໄທແລະຟີລິບປິນ.

ສິ່ງທີ່ໜ້າສັງເກດຄື ເຂົ້າສານໄດ້ກາຍເປັນສິນຄ້າທີ່ມີການເຕີບໂຕສູງ, ໂດຍມີມູນຄ່າການສົ່ງອອກໄປຍັງອາຊຽນສູງເຖິງປະມານ 3,93 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດໃນປີ 2024, ເພີ່ມຂຶ້ນ 44,3% (ທຽບເທົ່າກັບມູນຄ່າເພີ່ມຂຶ້ນອີກ 1,21 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ)⁽¹⁰⁾, ເຮັດໃຫ້ອາຊຽນເປັນພາກພື້ນທີ່ບໍລິໂພກເຂົ້າສົ່ງອອກຂອງຫວຽດນາມຫຼາຍກວ່າ 70%. ເມື່ອເຂົ້າສູ່ປີ 2025, ພາບລວມການສົ່ງອອກໄປຍັງອາຊຽນໄດ້ປ່ຽນແປງໄປສູ່ການແບ່ງກຸ່ມຜະລິດຕະພັນທີ່ຊັດເຈນຍິ່ງຂຶ້ນ. ຈາກຂໍ້ມູນໃນໄລຍະ 11 ເດືອນທຳອິດຂອງປີ 2025, ມູນຄ່າການສົ່ງອອກຂອງຫວຽດນາມໄປອາຊຽນໄດ້ສູງເຖິງ 34,95 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ເພີ່ມຂຶ້ນ 3,2% ເມື່ອທຽບກັບໄລຍະດຽວກັນຂອງປີ 2024⁽¹¹⁾. ໃນຂະນະທີ່ສິນຄ້າອຸດສາຫະກຳປຸງແຕ່ງ ເຊັ່ນ: ຄອມພິວເຕີ, ຜະລິດຕະພັນເອເລັກໂຕຣນິກ, ສ່ວນປະກອບ ແລະ ເຄື່ອງຈັກແລະອຸປະກອນ, ສືບຕໍ່ເຕີບໂຕຢ່າງແຂງແຮງທົ່ວໂລກ, ແຕ່ການສົ່ງອອກສິນຄ້າກະສິກຳ ໂດຍສະເພາະເຂົ້າ, ໄປຍັງອາຊຽນໄດ້ປິ້ນກັບແລະຫຼຸດລົງຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ໃນ 10 ເດືອນທຳອິດຂອງປີ 2025, ການສົ່ງອອກເຂົ້າໄປອາຊຽນມີມູນຄ່າປະມານ 1,09 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ຫຼຸດລົງ 40,1% ເມື່ອທຽບກັບໄລຍະດຽວກັນຂອງປີທີ່ແລ້ວ⁽¹²⁾. ສາເຫດຫຼັກມາຈາກອິນໂດເນເຊຍແລະມາເລເຊຍ ຫຼຸດການນຳເຂົ້າເຂົ້າລົງຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນປີ 2024.

ໃນທາງກັບກັນ, ກຸ່ມພາຫະນະຂົນສົ່ງ ແລະຊິ້ນສ່ວນຕ່າງໆ ໃຊ້ຂອບ FTA ແລະສິດພິເສດທາງພາສີສຸລະກາກອນໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ⁽¹³⁾.

ໂດຍລວມແລ້ວ, ໂຄງສ້າງສິນຄ້າສົ່ງອອກຂອງຫວຽດນາມໄປຍັງອາຊຽນມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍຂ້ອນຂ້າງຫຼາຍ, ລວມທັງສິນຄ້າອຸດສາຫະກຳເຕັກໂນໂລຢີສູງ (ຄອມພິວເຕີ, ຜະລິດຕະພັນເອເລັກໂຕຣນິກ, ໂທລະສັບມືຖື, ສ່ວນປະກອບ), ສິນຄ້າອຸດສາຫະກຳດັ້ງເດີມ (ແຜ່ນແພ, ເກີບ, ເຄື່ອງຈັກ, ອຸປະກອນ, ຍານພາຫະນະແລະຊິ້ນສ່ວນຂົນສົ່ງ) ແລະ ຊັບພະຍາກອນ, ຜະລິດຕະພັນກະສິກຳ - ນໍ້າມັນເຊື້ອໄຟ (ກະສິກຳ, ປ່າໄມ້, ຜະລິດຕະພັນທາງນໍ້າ, ແຮ່ທາດ, ນໍ້າມັນເຊື້ອໄຟ...). ຄວາມຫຼາກຫຼາຍນີ້ຊ່ວຍໃຫ້ຫວຽດນາມສາມາດໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກຂໍ້ໄດ້ປຽບທີ່ແຕກຕ່າງກັນໃນແຕ່ລະກຸ່ມຕະຫຼາດພາຍໃນກຸ່ມ, ຕັ້ງແຕ່ຕະຫຼາດອຸດສາຫະກຳທີ່ພັດທະນາແລ້ວ ເຊັ່ນ ສິງກະໂປ, ໄທ, ມາເລເຊຍ ຈົນເຖິງຕະຫຼາດເພື່ອນບ້ານໃນອະນຸພາກພື້ນແມ່ນໍ້າຂອງ ເຊັ່ນ ລາວ, ກຳປູເຈຍ. ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ສັດສ່ວນຂອງສິນຄ້າເຕັກໂນໂລຢີສູງ ແລະສິນຄ້າມູນຄ່າເພີ່ມສູງ ໃນການສົ່ງອອກຂອງຫວຽດນາມໄປຍັງອາຊຽນຍັງຄົງຕໍ່າກວ່າໂຄງສ້າງການສົ່ງອອກໄປຍັງຕະຫຼາດທີ່ພັດທະນາແລ້ວນອກພາກພື້ນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ໃນຂະນະທີ່ໂທລະສັບ, ຄອມພິວເຕີ, ຜະລິດຕະພັນເອເລັກໂຕຣນິກ ແລະສ່ວນປະກອບ ໄດ້ກາຍເປັນສິນຄ້າສົ່ງອອກທີ່ສຳຄັນຂອງຫວຽດນາມໃນລະດັບໂລກ, ມູນຄ່າການສົ່ງອອກໄປຍັງອາຊຽນກວມເອົາພຽງເປີເຊັນເລັກນ້ອຍຂອງການສົ່ງອອກທັງໝົດຂອງແຕ່ລະກຸ່ມ. ສິ່ງນີ້ບົ່ງຊີ້ວ່າ ອາຊຽນຍັງບໍ່ທັນເປັນຕະຫຼາດຫຼັກສຳລັບຜະລິດຕະພັນເຕັກໂນໂລຢີສູງທີ່ຜະລິດໃນຫວຽດນາມ “Made in Vietnam”, ເຖິງວ່າພາກພື້ນນີ້ຈະມີບົດບາດສຳຄັນ ໃນຖານະຊ່ອງທາງສົ່ງອອກສິນຄ້າກະສິກຳ, ນໍ້າມັນເຊື້ອໄຟ ແລະສິນຄ້າອຸດສາຫະກຳດັ້ງເດີມບາງປະເພດ ເຊິ່ງເປັນຂົງເຂດທີ່ຫວຽດນາມມີຂໍ້ໄດ້ປຽບໃນແງ່ຂອງສະພາບທຳມະຊາດ ຫຼືຕົ້ນທຶນການຜະລິດ.

ໃນສ່ວນຂອງການນຳເຂົ້າຈາກອາຊຽນນັ້ນ, ສິນຄ້ານຳເຂົ້າສ່ວນຫຼາຍແມ່ນວັດຖຸດິບ, ວັດສະດຸປ້ອນເຂົ້າ ແລະສິນຄ້າອຸປະໂພກບໍລິໂພກ ແລະວັດສະດຸການຜະລິດທີ່ຫວຽດນາມຍັງຜະລິດໄດ້ບໍ່ພຽງພໍຕໍ່ຄວາມຕ້ອງການພາຍໃນປະເທດ. ຈາກສະຖິຕິເຫັນວ່າ, ສິນຄ້າທີ່ຫວຽດນາມນຳເຂົ້າຫຼາຍທີ່ສຸດຄື ເຊື້ອໄຟແລະວັດຖຸດິບການຜະລິດ, ລວມທັງນ້ຳມັນແອັດຊັງແລະນ້ຳມັນກາຊວນຊະນິດຕ່າງໆ, ອາຍແກັສທຳມະຊາດ, ສານເຄມີ, ພຼາດສະຕິກດິບ ແລະຢາງພາລາ.... ຮອງລົງມາແມ່ນວັດຖຸດິບ ແລະສ່ວນປະກອບສຳລັບແຜ່ນແພ ແລະເກີບ (ຝ້າຍ, ເສັ້ນດ້າຍແລະຜ້າສ່ວນໃຫຍ່ມາຈາກມາເລເຊຍ ແລະອິນໂດເນເຊຍ) ພ້ອມກັບເຄື່ອງຈັກ, ອຸປະກອນ, ເຄື່ອງມື ແລະອາໄຫຼ່ສຳລັບການຜະລິດທາງອຸດສາຫະກຳ ແລະສິນຄ້າກະສິກຳເຂດຮ້ອນບາງຊະນິດທີ່ຫວຽດນາມຍັງຂາດຄວາມໄດ້ປຽບໃນການແຂ່ງຂັນ ເຊັ່ນ: ນ້ຳຕານ, ໝາກໄມ້ ແລະອາຫານສັດທີ່ນຳເຂົ້າຈາກປະເທດໄທ, ກຳປູເຈຍ ແລະ ອິນໂດເນເຊຍ. ຂໍ້ມູນໃນໄລຍະ 11 ເດືອນທຳອິດຂອງປີ 2025 ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ການນຳເຂົ້າຈາກອາຊຽນຍັງສືບຕໍ່ຟື້ນຕົວຢ່າງແຂງແຮງຫຼັງຈາກການລະບາດຂອງພະຍາດໂຄວິດ-19 ໂດຍມີມູນຄ່າ 47,45 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ເພີ່ມຂຶ້ນ 11,7% (ຄິດເປັນມູນຄ່າເພີ່ມຂຶ້ນ 4,97 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ) ເມື່ອທຽບກັບໄລຍະດຽວກັນໃນປີ 2024 ແລະຄິດເປັນປະມານ 11,6% ຂອງມູນຄ່າການນຳເຂົ້າທັງໝົດຂອງຫວຽດນາມ (409,61 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ)⁽¹⁴⁾.

ທີ່ສຳຄັນຄື ອາຊຽນຍັງຄົງເປັນພາກພື້ນຜູ້ສະໜອງສິນຄ້າຂັ້ນກາງທີ່ສຳຄັນສຳລັບສິນຄ້າຫຼາຍປະເພດທີ່ໃຊ້ການຜະລິດພາຍໃນປະເທດ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນນ້ຳມັນ, ສານເຄມີ, ພຼາດສະຕິກ, ປຸ໋ຍ ແລະ ວັດຖຸດິບອຸດສາຫະກຳອື່ນໆ. ສິ່ງນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ການພົວພັນທາງການຄ້າລະຫວ່າງຫວຽດນາມແລະອາຊຽນບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງພຽງແຕ່ການແລກປ່ຽນສິນຄ້າເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນເຖິງການເຊື່ອມໂຍງທີ່ເລິກເຊິ່ງລະຫວ່າງຫວຽດນາມ ແລະເຄືອຂ່າຍການຜະລິດ ແລະການສະໜອງໃນພາກພື້ນ.

ຜົນສຳເລັດ, ປະເດັນບັນຫາທີ່ເກີດຂຶ້ນ ແລະສາເຫດ

ຜົນສຳເລັດທີ່ໂດດເດັ່ນ

ທີໜຶ່ງ, ການພົວພັນທາງການຄ້າລະຫວ່າງຫວຽດນາມ ແລະ ອາຊຽນ ມີການເຕີບໂຕຢ່າງເຂັ້ມແຂງແລະຕໍ່ເນື່ອງຕະຫຼອດສາມທົດສະວັດທີ່ຜ່ານມາ. ຈາກມູນຄ່າການຄ້າພຽງສອງສາມຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ປະຈຸບັນເພີ່ມຂຶ້ນເກືອບ 84 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ ຄິດເປັນອັດຕາການເຕີບໂຕສະເລ່ຍປະມານ 12% ຕໍ່ປີ. ອາຊຽນກາຍເປັນໜຶ່ງໃນຄູ່ຮ່ວມມືການຄ້າທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງຫວຽດນາມ, ປະກອບສ່ວນເຮັດໃຫ້ຫວຽດນາມຢູ່ໃນກຸ່ມ 30 ປະເທດທີ່ມີອັດຕາການເຕີບໂຕທາງການຄ້າສູງທີ່ສຸດໃນໂລກ ແລະເປັນຜູ້ນຳໃນອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ ໃນດ້ານອັດຕາການເຕີບໂຕທາງການຄ້າໃນຊຸມປີມໍ່ໆມານີ້. ສິ່ງນີ້ຊ່ວຍກະຕູ້ນການເຕີບໂຕຂອງ GDP ຂອງຫວຽດນາມ (ຜ່ານການສົ່ງອອກ) ແລະ ຂະຫຍາຍການເຂົ້າເຖິງສິນຄ້າ (ຜ່ານການນຳເຂົ້າ), ເຊິ່ງມີສ່ວນສຳຄັນຕໍ່ຄວາມສຳເລັດໃນການພັດທະນາເສດຖະກິດໂດຍລວມ ຫຼັງຍຸກການປ່ຽນແປງໃໝ່. ສາມາດເວົ້າໄດ້ວ່າ ການຮ່ວມມືທາງການຄ້າຖືເປັນຈຸດເດັ່ນໃນການພົວພັນລະຫວ່າງຫວຽດນາມແລະອາຊຽນ.

ທີສອງ, ໂຄງສ້າງການສົ່ງອອກໄດ້ປ່ຽນແປງໄປໃນທາງທີ່ດີຂຶ້ນ ໂດຍມີສ່ວນຮ່ວມໃນລະບົບຕ່ອງໂສ້ການສະໜອງໃນພາກພື້ນ. ຈາກເດິມທີ່ສົ່ງອອກວັດຖຸດິບສ່ວນໃຫຍ່ໄປຍັງອາຊຽນ, ປະຈຸບັນຫວຽດນາມສົ່ງອອກສິນຄ້າປຸງແຕ່ງ ແລະສິນຄ້າອຸດສາຫະກຳເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ. ຜະລິດຕະພັນເອເລັກໂຕຣນິກ, ເຄື່ອງກົນຈັກ ແລະຍານພາຫະນະທີ່ຜະລິດຢູ່ຫວຽດນາມໄດ້ສ້າງຈຸດຢືນທີ່ໝັ້ນຄົນໃນອາຊຽນ (ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ລົດຍົນ VinFast ທີ່ສົ່ງອອກໄປຍັງຕະຫຼາດອາຊຽນ). ໃນດ້ານໜຶ່ງ, ຫວຽດນາມໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນການສະໜອງສ່ວນປະກອບ ແລະຊິ້ນສ່ວນໃນລະບົບຕ່ອງໂສ້ການຜະລິດໃນພາກພື້ນ, ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ການສະໜອງຊິ້ນສ່ວນເອເລັກໂຕຣນິກໃຫ້ແກ່ປະເທດໄທ ແລະມາເລເຊຍ. ການປ່ຽນແປງນີ້ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມສາມາດໃນການຜະລິດພາຍໃນປະເທດທີ່ດີຂຶ້ນ ແລະການໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກຂໍ້ໄດ້ປຽບທີ່ປຽບທຽບໃນພາກພື້ນ. ໃນອີກດ້ານອື່ນ, ຜະລິດຕະດັ້ງເດີມຍັງຄົງຮັກສາຕຳແໜ່ງຂອງຕົນໄວ້ໄດ້: ຫວຽດນາມໄດ້ກາຍເປັນຜູ້ສະໜອງເຂົ້າສານລາຍໃຫຍ່ໃຫ້ແກ່ອາຊຽນ (ຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການນຳເຂົ້າເຂົ້າສານເກືອບ 80% - 90% ຂອງຟີລິບປິນ ແລະມາເລເຊຍ) ລວມເຖິງການສົ່ງອອກຜະລິດຕະພັນກະສິກຳ ແລະສັດນ້ຳອື່ນໆອີກຫຼາຍຢ່າງ. ການຮັກສາສິນຄ້າທັງທາງການກະສິກຳ ແລະອຸດສາຫະກຳໄວ້ ໃນກະຕ່າສົ່ງອອກ ຊ່ວຍໃຫ້ຫວຽດນາມກະຈາຍຕະຫຼາດ ແລະຫຼຸດຄວາມສ່ຽງໄດ້.

ທີສາມ, ຜ່ານທາງອາຊຽນ ຫວຽດນາມກຳລັງເຂົ້າຮ່ວມຢ່າງເລິກເຊິ່ງກວ່າເກົ່າໃນເຄືອຂ່າຍສັນຍາການຄ້າເສລີ ແລະລະບົບຕ່ອງໂສ້ການສະໜອງໃນພາກພື້ນ. ສັນຍາການຄ້າເສລີເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ພຽງແຕ່ຂະຫຍາຍຕະຫຼາດນອກພາກພື້ນເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງເສີມສ້າງການຄ້າພາຍໃນພາກພື້ນອີກດ້ວຍ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ, ຫຼັງຈາກສັນຍາການຄ້າເສລີອາຊຽນ-ຈີນມີຜົນບັງຄັບໃຊ້, ວັດຖຸດິບລາຄາຖືກຈາກຈີນໄດ້ຫຼັ່ງໄຫຼເຂົ້າມາໃນອາຊຽນ, ເຊິ່ງເປັນປະໂຫຍດຕໍ່ຫວຽດນາມໃນການນຳເຂົ້າວັດຖຸດິບ ເພື່ອການຜະລິດແລະສົ່ງອອກຜະລິດຕະພັນໄປຍັງປະເທດອາຊຽນໃນລາຄາທີ່ແຂ່ງຂັນໄດ້. ໃນທຳນອງດຽວກັນ, RCEP ສ້າງໂອກາດໃໝ່ໆ ໃຫ້ຫວຽດນາມໃນການສົ່ງອອກຜະລິດຕະພັນໄປຍັງອາຊຽນດ້ວຍການສະສົມແຫຼ່ງກຳເນີດລະດັບພາກພື້ນ. ດັ່ງນັ້ນ, ການເຂົ້າຮ່ວມອາຊຽນຊ່ວຍໃຫ້ຫວຽດນາມກາຍເປັນສ່ວນສຳຄັນໃນລະບົບຕ່ອງໂສ້ການສະໜອງທີ່ກວມເອົາພາກພື້ນອາຊີປາຊີຟິກ. ການເຕີບໂຕຂອງການຄ້າຫວຽດນາມ-ອາຊຽນຍັງດຶງດູດການລົງທຶນໂດຍກົງຈາກຕ່າງປະເທດ (FDI) ໃຫ້ເຂົ້າມາຈັດຕັ້ງໂຮງງານຜະລິດໃນຫວຽດນາມຢ່າງໝັ້ນໃຈ ເພື່ອຮັບໃຊ້ຕະຫຼາດອາຊຽນທີ່ມີປະຊາກອນ 660 ລ້ານຄົນ. ໃນຄວາມເປັນຈິງ, ປະຈຸບັນຫວຽດນາມຢູ່ໃນກຸ່ມ 20 ປະເທດທີມີປະລິມານການຄ້າ ແລະການດຶງດູດ FDI ຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ, ສ່ວນໜຶ່ງເປັນຜົນມາຈາກເວທີອາຊຽນ.

ທີສີ່, ເສີມສ້າງສາຍພົວພັນທາງດ້ານການເມືອງແລະເສດຖະກິດ ແລະ ເສີມຂະຫຍາຍສະຖານະຂອງຫວຽດນາມ. ການຮ່ວມມືທາງເສດຖະກິດທີ່ເຂັ້ມແຂງ ໂດຍສະເພາະແມ່ນການຄ້າ, ໄດ້ສົ່ງເສີມສາຍພົວພັນທາງການເມືອງແລະການທູດທີ່ໃກ້ຊິດຍິ່ງຂຶ້ນລະຫວ່າງຫວຽດນາມ ແລະປະເທດສະມາຊິກອາຊຽນ. ປະຈຸບັນ, ຫວຽດນາມມີການຮ່ວມມືຍຸດທະສາດ/ຮອບດ້ານກັບປະເທດສະມາຊິກອາຊຽນສ່ວນໃຫຍ່. ບົດບາດແລະກຽດສັກສີຂອງຫວຽດນາມພາຍໃນອາຊຽນໄດ້ຮັບການເສີມສ້າງ ດ້ວຍການປະກອບສ່ວນທາງເສດຖະກິດທີ່ສຳຄັນຂອງຕົນຕໍ່ພາກພື້ນ ເຊິ່ງຢູ່ໃນອັນດັບໜຶ່ງໃນສາມປະເທດທຳອິດຂອງອາຊຽນໃນດ້ານການເຕີບໂຕທາງການຄ້າ. ພ້ອມກັນນັ້ນ, ຕະຫຼາດເປີດຂອງຫວຽດນາມພ້ອມແລ້ວທີ່ຈະນຳເຂົ້າສິນຄ້າຈາກບັນດາປະເທດອາຊຽນ ເຊິ່ງຈະຊ່ວຍເສີມສ້າງຕຳແໜ່ງຂອງຫວຽດນາມໃນຖານະຄູ່ຮ່ວມມືທີ່ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບແລະໜ້າເຊື່ອຖື. ການສອດຄ່ອງຂອງຜົນປະໂຫຍດທາງເສດຖະກິດຊ່ວຍຫຼຸດຜ່ອນຄວາມຂັດແຍ້ງ ແລະສ້າງຄວາມເຫັນດີເຫັນພ້ອມໃນຫຼາຍບັນຫາພາກພື້ນ. ນີ້ເປັນພື້ນຖານໃຫ້ອາຊຽນຮັກສາຄວາມເປັນເອກະພາບແລະການພັດທະນາຢ່າງຍືນຍົງ, ພ້ອມທັງໃຫ້ຫວຽດນາມມີບົດບາດສຳຄັນໃນໂຄງສ້າງເສດຖະກິດພາກພື້ນ.

ປະເດັນບັນຫາບາງຢ່າງແລະສາເຫດຂອງບັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ

ເຖິງຈະມີຜົນສຳເລັດດັງກ່າວຂ້າງເທິງ, ສາຍພົວພັນທາງການຄ້າລະຫວ່າງຫວຽດນາມແລະອາຊຽນກໍ່ຍັງບໍ່ເປັນໄປຕາມທີ່ຄາດຫວັງ.

ທີໜຶ່ງ, ການຂາດດຸນການຄ້າຍັງຄົງມີຢູ່ ແລະມີທ່າອ່ຽງເພີ່ມຂຶ້ນໃນຊຸມປີມໍ່ໆມານີ້. ຫວຽດນາມຂາດດຸນການຄ້າກັບປະເທດໃນອາຊຽນຢ່າງຍາວນານ, ໂດຍມີມູນຄ່າຂາດດຸນເພີ່ມຂຶ້ນປະມານ 8-11 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດຕໍ່ປີ. ໃນ 10 ເດືອນທໍາອິດຂອງປີ 2025, ຫວຽດນາມຂາດດຸນການຄ້າກັບອາຊຽນປະມານ 11,6 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ເຊິ່ງສູງກວ່າການຂາດດຸນເກືອບ 11 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດຕະຫຼອດທັງປີ 2024. ໃນຂະນະນັ້ນ, ການເກີນດຸນການຄ້າຂອງຫວຽດນາມກັບຕະຫຼາດອື່ນໆ (ສະຫະລັດອາເມລິກາ, ສະຫະພາບເອີຣົບ) ເພີ່ມຂຶ້ນຫຼາຍ ສົ່ງຜົນໃຫ້ດຸນການຄ້າໂດຍລວມຍັງຄົງເກີນດຸນ, ແຕ່ໃນໄລຍະຍາວ, ສະຖານະການນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມສາມາດໃນການແຂ່ງຂັນຂອງສິນຄ້າຫວຽດນາມໃນອາຊຽນຍັງອ່ອນແອ ແລະຫວຽດນາມເພິ່ງພາສິນຄ້າຈໍາເປັນຈາກພາກພື້ນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ການຂາດດຸນການຄ້າທີ່ສູງຍັງສ້າງແຮງກົດດັນຕໍ່ດຸນບັນຊີເດິນສະພັດ ແລະອັດຕາແລກປ່ຽນເມື່ອເກີດຄວາມຜັນຜວນທາງເສດຖະກິດ.

ທີສອງ, ຄວາມສາມາດໃນການແຂ່ງຂັນຂອງສິນຄ້າຫວຽດນາມໃນຕະຫຼາດອາຊຽນຍັງບໍ່ທັນສູງ. ສິນຄ້າອຸດສາຫະກຳແລະກະສິກຳຫຼາຍຢ່າງຜະລິດໃນຫວຽດນາມ ເຊັ່ນດຽວກັນກັບປະເທດອື່ນໆ ໃນອາຊຽນແລະບາງປະເທດຍັງຜະລິດສິນຄ້າທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງກວ່າ ແລະຕົ້ນທຶນຕ່ຳກວ່າ ດ້ວຍການຜະລິດຂະໜາດໃຫຍ່ ແລະເຕັກໂນໂລຊີທີ່ທັນສະໄໝ. ຄວາມສາມາດໃນການແຂ່ງຂັນຂອງສິນຄ້າຫວຽດນາມຍັງຄົງຈຳກັດເມື່ອທຽບກັບປະເທດເພື່ອນບ້ານບາງປະເທດ, ແລະຂຶ້ນກັບຕະຫຼາດແລະພາກສ່ວນສິນຄ້າຈຳນວນໜຶ່ງຢ່າງຫຼາຍ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ສິນຄ້າອຸດສາຫະກຳຂອງຫວຽດນາມເຊັ່ນ ເຄື່ອງໃຊ້ໄຟຟ້າແລະຜະລິດຕະພັນສ້າງຄວາມເຢັນ ກັບພົບວ່າຍາກທີ່ຈະເຈາະຕະຫຼາດຂອງໄທແລະມາເລເຊຍ ເຊິ່ງມີຍີ່ຫໍ້ໃນປະເທດແລະຍີ່ຫໍ້ຂ້າມຊາດທີ່ເຂັ້ມແຂງຢູ່ແລ້ວ. ຄຸນນະພາບແລະຄວາມໜ້າເຊື່ອຖືຂອງສິນຄ້າ “ຜະລິດໃນຫວຽດນາມ” ຫຼາຍຢ່າງໃນສາຍຕາຂອງຜູ້ບໍລິໂພກອາຊຽນຍັງບໍ່ທັນສູງ.

ທີສາມ, ເຖິງວ່າໂຄງສ້າງການສົ່ງອອກໄປຍັງອາຊຽນຈະມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍ, ແຕ່ຄຸນຄ່າເພີ່ມຍັງຄົງຕໍ່າ. ເຖິງວ່າຈະມີຄວາມກ້າວໜ້າ ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປຫວຽດນາມສົ່ງອອກສິນຄ້າເຄິ່ງສຳເລັດຮູບ, ສິນຄ້າທີ່ມີມູນຄ່າຕໍ່າ ຫຼືສິນຄ້າສ່ວນເກີນ (ເຂົ້າ, ຜະລິດຕະພັນກະສິກຳ, ຖ່ານຫີນ, ນ້ຳມັນດິບ ແລະອື່ນໆ) ໃນອັດຕາສ່ວນທີ່ຫຼາຍ ໄປຍັງປະເທດອາຊຽນ. ໃນຂະນະດຽວກັນ, ສິນຄ້າທີ່ຜະລິດດ້ວຍເຕັກໂນໂລຊີສູງສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຜະລິດໂດຍບໍລິສັດ FDI ແລະຍັງບໍ່ທັນກວມເອົາສ່ວນແບ່ງທີ່ຫຼາຍກວ່າ. ນອກຈາກນັ້ນ, ຫວຽດນາມຍັງບໍ່ໄດ້ສົ່ງອອກບໍລິການຫຼາຍຢ່າງ, ການສົ່ງອອກສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນສິນຄ້າທີ່ຈັບຕ້ອງໄດ້ ພ້ອມກັບຄຸນຄ່າເພີ່ມທີ່ໄດ້ຈາກການສົ່ງອອກໄປຍັງອາຊຽນ ເຊິ່ງບໍ່ສອດຄ່ອງກັບມູນຄ່າການສົ່ງອອກ.

ໃນສ່ວນຂອງສາເຫດ, ການພົວພັນທາງການຄ້າລະຫວ່າງຫວຽດນາມແລະອາຊຽນ ໄດ້ເຜີຍໃຫ້ເຫັນຂໍ້ຈຳກັດຫຼາຍຢ່າງໃນຊຸມປີມໍ່ໆມານີ້ ເນື່ອງຈາກເຫດຜົນທາງອັດຕະວິໄສ ແລະພາວະວິໄສຕ່າງໆ, ກ່ອນອື່ນໝົດ, ລະບົບການຄ້າພາຍໃນອາຊຽນ, ເຖິງຈະມີຄວາມກ້າວໜ້າຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ແຕ່ກໍ່ຍັງບໍ່ທັນສອດຄ່ອງກັນຢ່າງແທ້ຈິງ. ອຸປະສັກທາງການຄ້າທີ່ບໍ່ແມ່ນພາສີ ແລະ ກົດວ່າດ້ວຍແຫຼ່ງກຳເນີດສິນຄ້າຍັງຄົງສັບສົນ ແລະລະບົບມາດຕະຖານທາງເຕັກນິກລະຫວ່າງປະເທດສະມາຊິກຍັງບໍ່ທັນສອດຄ່ອງກັນ, ໃນຂະນະທີ່ການປະຕິບັດຄຳໝັ້ນສັນຍາພາຍໃຕ້ຂອບການຮ່ວມມືປະຊາຄົມເສດຖະກິດອາຊຽນ (AEC), ສັນຍາການຄ້າສິນຄ້າອາຊຽນ (ATIGA) ແລະສັນຍາການຮ່ວມມືເສດຖະກິດຮອບດ້ານໃນພາກພື້ນ (RCEP) ຍັງບໍ່ເປັນໄປຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີໃນແຕ່ລະປະເທດສະມາຊິກອາຊຽນຢ່າງແທ້ຈິງ. ຄວາມແຕກຕ່າງໃນລະດັບການພັດທະນາເສດຖະກິດ ແລະນະໂຍບາຍລະຫວ່າງປະເທດອາຊຽນກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມທ້າທາຍສຳລັບຫວຽດນາມ ໃນການປັບຕົວເຂົ້າກັບສະພາບແວດລ້ອມທາງທຸລະກິດທີ່ແຕກຕ່າງກັນໃນແຕ່ລະຕະຫຼາດ. ນອກຈາກນັ້ນ, ສັນຍາການຄ້າເສລີທີ່ທີ່ທັບຊ້ອນກັນ ແລະຄວາມບໍ່ໝັ້ນຄົງທາງການເມືອງ ເຊັ່ນໃນມຽນມາໃນໄລຍະມໍ່ໆມານີ້, ກໍ່ເປັນຂໍ້ຈຳກັດພາວະວິໄສ ທີ່ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ການຄ້າລະຫວ່າງຫວຽດນາມແລະອາຊຽນ.

ການຂາດດຸນການຄ້າທີ່ຍືດເຍື່ອ ແລະແນວໂນ້ມການເກີນດຸນການນຳເຂົ້າທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນນັ້ນ ສ່ວນໃຫຍ່ເກີດຂຶ້ນຈາກຄວາມຄ້າຍຄືກັນລະຫວ່າງສິນຄ້າຫວຽດນາມ ແລະສິນຄ້າອາຊຽນ, ແຕ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໃນດ້ານຄວາມສາມາດໃນການແຂ່ງຂັນ, ໃນຂະນະທີ່ໂຄງສ້າງການນຳເຂົ້າຂອງຫວຽດນາມຍັງຄົງອີງໃສ່ວັດຖຸດິບ, ສ່ວນປະກອບ, ນໍ້າມັນເຊື້ອໄຟ, ເຄື່ອງຈັກ ແລະອຸປະກອນທີ່ຈຳເປັນ. ນອກຈາກນັ້ນ, ຜະລິດຕະພັນເຕັກໂນໂລຢີ, ການບໍລິການ ແລະ ຍີ່ຫໍ້ຂອງຫວຽດນາມກວມເອົາອັດຕາສ່ວນການນຳເຂົ້າຕໍ່າ. ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ການຄ້າກັບປະເທດໃນກຸ່ມອາຊຽນໃນປະຈຸບັນ ພຽງແຕ່ສຸມໃສ່ໃນຂະແໜງສິນຄ້າ ແລະຕະຫຼາດບາງແຫ່ງ, ເຊິ່ງເພີ່ມຄວາມສ່ຽງຕໍ່ຜົນກະທົບຈາກນະໂຍບາຍ ຫຼືຄວາມຜັນຜວນຂອງຄວາມຕ້ອງການໃນຕະຫຼາດສະເພາະກຸ່ມ... ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນເຫດຜົນພື້ນຖານທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດການຂາດດຸນການຄ້າທີ່ຍືດເຍື້ອ ແລະຄຸນນະພາບການເຕີບໂຕທາງການຄ້າທີ່ຕໍ່າ.

ແນວທາງແກ້ໄຂບາງປະການ

ໃນສະພາບການຂອງການພັດທະນາໃໝ່, ໂອກາດແລະຄວາມທ້າທາຍມີຄວາມກ່ຽວພັນກັນ, ຄວາມຜັນຜວນທາງພູມິລັດຖະສາດແລະເສດຖະກິດທີ່ຄາດເດົາບໍ່ໄດ້, ແລະການແຂ່ງຂັນທີ່ດຸເດືອດຂຶ້ນເລື້ອຍໆ, ເພື່ອພັດທະນາສາຍພົວພັນການຄ້າລະຫວ່າງຫວຽດນາມແລະອາຊຽນ, ຄວນພິຈາລະນາວິທີແກ້ໄຂດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:

ທີໜຶ່ງ, ຄວນສຸມໃສ່ການປັບປຸງກອບສະຖາບັນ, ນະໂຍບາຍ ແລະ ກົດໝາຍສຳລັບການຄ້າໃຫ້ສົມບູນ, ໂປ່ງໄສ, ໝັ້ນຄົງ ແລະ ສອດຄ່ອງກັບມາດຕະຖານອາຊຽນທົ່ວໄປ. ຫວຽດນາມຈຳເປັນຕ້ອງທົບທວນ ແລະປັບປຸງກົດລະບຽບດ້ານສຸລະກາກອນ, ການກັກກັນ, ມາດຕະຖານທາງເຕັກນິກ, ກົດລະບຽບວ່າດ້ວຍແຫຼ່ງກຳເນີດສິນຄ້າ ແລະອື່ນໆ ຢ່າງຕັ້ງໜ້າ ເພື່ອຫຼຸດຄວາມແຕກຕ່າງກັບປະເທດອື່ນໆ ໃນພາກພື້ນໃຫ້ເຫຼືອໜ້ອຍສຸດ ເຊິ່ງຈະຊ່ວຍຫຼຸດຄ່າໃຊ້ຈ່າຍໃນການປະຕິບັດຕາມກົດລະບຽບ ແລະສ້າງສະພາບແວດລ້ອມທາງທຸລະກິດທີ່ເອື້ອອຳນວຍຫຼາຍຂຶ້ນສຳລັບວິສາຫະກິດໃນການໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກຂໍ້ດີຂອງການເຂົ້າຮ່ວມໃນການເຊື່ອມໂຍງແລະຂໍ້ຕົກລົງເຊັ່ນ: AEC, ATIGA, RCEP ແລະອື່ນໆ. ເຂົ້າຮ່ວມຢ່າງຕັ້ງໜ້າແລະມີຄວາມຮັບຜິດຊອບໃນການຍົກລະດັບ ATIGA ຫຼັງຈາກປີ 2025, ສົ່ງເສີມການປະຕິຮູບກົນໄກ “ປະຕູດຽວ” ຂອງອາຊຽນ, ເພີ່ມທະວີການຫັນປ່ຽນດິຈິຕອນຂອງຂະບວນການທາງການຄ້າ ແລະປະສານມາດຕະຖານທາງເຕັກນິກພາຍໃນ ໂດຍຄ່ອຍໆປ່ຽນຈາກການຍົກເລີກພາສີສຸລະກາກອນ ໄປສູ່ການເປີດເສລີທາງການຄ້າຢ່າງແທ້ຈິງ.

ທີສອງ, ເນັ້ນໜັກເຖິງບົດບາດຂອງການຮ່ວມມືໃນພາກພື້ນ ແລະກົນໄກການປະສານງານຫຼາຍຊັ້ນພາຍໃນອາຊຽນ. ຫວຽດນາມບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງເປັນຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມຢ່າງຕັ້ງໜ້າໃນການສ້າງສະໜາມແຂ່ງຂັນທີ່ຍຸດຕິທຳ ແລະໂປ່ງໃສຫຼາຍຂຶ້ນ ສຳລັບການຄ້າພາຍໃນອາຊຽນຮ່ວມກັບປະເທດອື່ນໆ ໃນອາຊຽນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຫວຽດນາມຈຶ່ງສະເໜີລິເລີ່ມໂຄງການຕ່າງໆ ເພື່ອປັບປຸງສະພາບແວດລ້ອມທາງການຄ້າ, ປະສານກົດລະບຽບ ແລະເພີ່ມທະວີການປຶກສາຫາລືກັບຊຸມຊົນທຸລະກິດໃນຂະບວນການກຳນົດນະໂຍບາຍ. ສິ່ງນີ້ຊ່ວຍຫຼຸດການຂາດດຸນການຄ້າສອງຝ່າຍລົງເທື່ອລະກ້າວ ແລະປະກອບສ່ວນຊ່ວຍໃຫ້ຫວຽດນາມແລະປະຊາຄົມເສດຖະກິດອາຊຽນບັນລຸເປົ້າໝາຍການພັດທະນາຢ່າງຍືນຍົງຫຼັງປີ 2025.

ທີສາມ, ພັດທະນາຍຸດທະສາດ ແລະ ໂຄງການສົ່ງເສີມການຄ້າທີ່ມຸ່ງເນັ້ນຕະຫຼາດໄລຍະຍາວ ໂດຍປັບໃຫ້ເໝາະສົມກັບລັກສະນະສະເພາະຂອງແຕ່ລະປະເທດ, ເສີມສ້າງໂຄງສ້າງພື້ນຖານແລະການເຊື່ອມໂຍງດ້ານໂລຈິສະຕິກກັບປະເທດໃນກຸ່ມອາຊຽນ, ແລະໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກລະບຽງເສດຖະກິດ, ດ່ານຊາຍແດນລະຫວ່າງປະເທດ ແລະທ່າເຮືອຂົນຖ່າຍສິນຄ້າ ເພື່ອຫຼຸດໄລຍະເວລາແລະຄ່າໃຊ້ຈ່າຍໃນການຂົນສົ່ງສິນຄ້າ. ສຸມໃສ່ການເສີມຂະຫຍາຍຄວາມສາມາດໃນການແຂ່ງຂັນໂດຍລວມຂອງເສດຖະກິດແລະຊຸມຊົນທຸລະກິດ. ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດໂຄງການເພື່ອສະໜັບສະໜູນທຸລະກິດໃນດ້ານການປ່ຽນແປງໃໝ່ເຕັກໂນໂລຢີ, ປັບປຸງຜະລິດຕະພາບແຮງງານ ແລະພັດທະນາອຸດສາຫະກໍາສະໜັບສະໜູນເພື່ອເພີ່ມອັດຕາການຜະລິດໃນປະເທດ ແລະຫຼຸດຜ່ອນການເພິ່ງພາອາໄສວັດຖຸດິບ, ສ່ວນປະກອບ, ນໍ້າມັນເຊື້ອໄຟ, ເຄື່ອງຈັກແລະອຸປະກອນທີ່ຈໍາເປັນຈາກຕ່າງປະເທດເທື່ອລະກ້າວ.

ທີສີ່, ປັບໂຄງສ້າງການສົ່ງອອກແລະການນຳເຂົ້າ ເພື່ອປັບປຸງຄຸນນະພາບການເຕີບໂຕທາງການຄ້າ. ເປັນເຈົ້າການໃນການກະຈາຍຕະຫຼາດແລະສິນຄ້າສົ່ງອອກທົ່ວອາຊຽນ, ໂດຍສະເພາະການໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກກຸ່ມຕະຫຼາດທີ່ມີທ່າແຮງ ເຊັ່ນ ສິນຄ້າຮາລານແລະຕະຫຼາດອະນຸພາກພື້ນລຸ່ມແມ່ນໍ້າຂອງໃຫ້ດີຍິ່ງຂຶ້ນ. ຊຸກຍູ້ “ການເລື່ອນຂັ້ນ” ໃນໂຄງສ້າງການສົ່ງອອກໄປຍັງອາຊຽນ, ລວມທັງການຄ່ອຍໆ ຫຼຸດຜ່ອນສັດສ່ວນຂອງສິນຄ້າດິບ ຫຼືສິນຄ້າເຄິ່ງປຸງແຕ່ງ ແລະເພີ່ມສັດສ່ວນຂອງສິນຄ້າປຸງແຕ່ງຂັ້ນສູງ ທີ່ມີອົງຄວາມຮູ້ແລະເຕັກໂນໂລຊີສູງ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບການບໍລິການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການຄ້າ. ສິ່ງນີ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການປະສານງານລະຫວ່າງນະໂຍບາຍອຸດສາຫະກໍາ, ນະໂຍບາຍການຄ້າ ແລະຍຸດທະສາດການດຶງດູດການລົງທຶນໂດຍກົງຈາກຕ່າງປະເທດ ເພື່ອສ້າງການເຊື່ອມໂຍງທີ່ໃກ້ຊິດຍິ່ງຂຶ້ນລະຫວ່າງວິສາຫະກິດຕ່າງຊາດ ແລະວິສາຫະກິດໃນປະເທດ, ຊ່ວຍໃຫ້ທຸລະກິດຫວຽດນາມມີສ່ວນຮ່ວມຢ່າງເລິກເຊິ່ງໃນເຄືອຂ່າຍການຜະລິດ ແລະການສະໜອງຂອງບໍລິສັດຂ້າມຊາດ./.

----------------------------------------------

(1) ຟານຈາງ: “ຫວຽດນາມຢູ່ໃນກຸ່ມ 30 ປະເທດທີ່ມີອັດຕາການເຕີບໂຕທາງການຄ້າສູງທີ່ສຸດ”, ໜັງສືພິມເອເລັກໂຕຣນິກຂອງລັດຖະບານ, ອອກວັນທີ 20 ມີນາ 2025, https://baochinhphu.vn/viet-nam-thuoc-top-30-nuoc-tang-truong-thuong-mai-cao-nhat-102250320113212205.htm

(2) ເບິ່ງ: ເຖຫາຍ: “ການນຳເຂົ້າແລະສົ່ງອອກລະຫວ່າງຫວຽດນາມແລະອາຊຽນ ໃນປີ 2024 ຟື້ນຕົວຢ່າງແຂງແຮງ ໂດຍມີມູນຄ່າປະມານ 84 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ”, ໜັງສືພິມອອນໄລນ໌  Vietnam Financial Times,  ອອກວັນທີ 25 ມັງກອນ 2025, https://baodautu.vn/xuat-nhap-khau-viet-nam---asean-nam-2024-phuc-hoi-manh-me-dat-xap-xi-84-ty-usd-d242866.html

(3) ເບິ່ງ: ການຫຼຸດການຂາດດຸນການຄ້າກັບອາຊຽນ, ອົງການການຄ້າໂລກແລະສູນເຊື່ອມໂຍງ, ສະມາຄົມການຄ້າແລະອຸດສາຫະກຳຫວຽດນາມ, ວັນທີ 30 ມີນາ 2018, https://aecvcci.vn/ tin-tuc-n3378/kiem-che-nhap-sieu-tu-asean.htm

(4) ເບິ່ງ: “ອາຊຽນ 2025: ຮອຍປະທັບຈາກ 30 ປີແຫ່ງການຮ່ວມມື ແລະ ການເຊື່ອມໂຍງຂອງຫວຽດນາມ”, ກົມນະໂຍບາຍການຄ້າຫຼາຍຝ່າຍ, ກະຊວງອຸດສາຫະກຳແລະການຄ້າ, ວັນທີ 24 ທັນວາ 2024, https://vntr. moit.gov.vn/vi/news/asean-2025-dau-an-30-nam-viet-nam-dong-hanh-va-hoi-nhap

(5) ໃນນັ້ນ, ການສົ່ງອອກມີມູນຄ່າ 34,95 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ເພີ່ມຂຶ້ນ 2,8% ເມື່ອທຽບກັບໄລຍະດຽວກັນຂອງປີ 2024 ແລະການນຳເຂົ້າມີມູນຄ່າ 40,25 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ເພີ່ມຂຶ້ນ 13,1%

(6) ເບິ່ງ: ງວຽນ ມົ້ກ: “ຫຼັງຈາກ 30 ປີໃນອາຊຽນ: ຫວຽດນາມກ້າວຂຶ້ນເປັນຜູ້ນຳດ້ານເກມ, ການຄ້າເກືອບບັນລຸລະດັບສູງສຸດທີ່ 90 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ”, ເວັບໄຊຂ່າວອອນໄລນ໌ ຜູ້ສັງເກດການ, ອອກວັນທີ 29 ກໍລະກົດ 2025, https://nguoiquansat. vn/sau-30-nam-vao-asean-viet-nam-but-pha-thanh-nguoi-dan-dat-cuoc-choi-giao-thuong-sap-lap-dinh-90-ty-usd-234382.html

(7) ງ້ອກເງິນ: “ໃນໄລຍະເວລາ 10 ເດືອນ ການຄ້າລະຫວ່າງຫວຽດນາມແລະອາຊຽນມີມູນຄ່າເຖິງ 75,2 ຕື້ໂດລາ”, ໜັງສືພິມອຸດສາຫະກຳແລະການຄ້າອອນໄລນ໌, ອອກວັນທີ 18 ພະຈິກ 2025, https://giaothuong.congthuong.vn/infographic-10-thang-thuong-mai-viet-nam-asean-dat-75-2-ty-usd-430999.html

(8) ເບິ່ງ: ການຫຼຸດການຂາດດຸນການຄ້າກັບອາຊຽນ, ເອກະສານທີ່ໄດ້ແນະນຳ

(9) ເບິ່ງ: ອານມາຍ: “ຍາດມູນຄ່າການສົ່ງອອກແລະນຳເຂົ້າລະຫວ່າງຫວຽດນາມແລະອາຊຽນບັນລຸປະມານ 84 ຕື້ໂດລາ”, ວາລະສານທຸລະກິດແລະການຕະຫຼາດ, ສະບັບວັນທີ 26 ມັງກອນ 2025, https://doanhnghieptiepthi.vn/kim-ngach-xuat-nhap-khau-viet-nam-asean-dat-khoang-84-ty-usd-161250125171310851.htm

(10) ເບິ່ງ: ຮວ່ຽນ ຢ້ຽວ ເງິນ, ຫງວຽນ ຮວ່ຽນ ລົກ ຍື, ເລ ທີ້ ທູ່ຍ ຈິງ: “ສະຖານະການການສົ່ງອອກເຂົ້າຂອງຫວຽດນາມໄປຍັງອາຊຽນ ແລະຂໍ້ສະເໜີແນະບາງປະການ”, ວາລະສານເສດຖະສາດແລະການຄາດຄະເນ, ວັນທີ 29 ພຶດສະພາ 2025, https://kinhtevadubao. vn/tinh-hinh-xuat-khau-gao-sang-asean-cua-viet-nam-va-mot-so-khuyen-nghi-31418.html

(11) ເບິ່ງ: ອານ ຮູຍ: “ສະຫະລັດອາເມລິການຳເຂົ້າສິນຄ້າຫຼາຍກວ່າທີ່ເຄີຍເປັນມາ, ສົ່ງຜົນໃຫ້ຂາດດຸນການຄ້າສູງເປັນປະຫວັດການ”, VnEconomy- ຈັງຫວະຂອງເສດຖະກິດຫວຽດນາມແລະເສດຖະກິດໂລກ, ວັນທີ 7 ພຶດສະພາ 2025, https://vneconomy.vn/my-nhap-khau-nhieu-hang-hoa-chua-tung-thay-tham-hut-thuong-mai-cao-ky-luc.htm

(12) ເບິ່ງ: “ການສົ່ງອອກເຂົ້າສູ່ຕະຫຼາດໃໝ່ຫຼາຍແຫ່ງເພີ່ມສູງຂຶ້ນຢ່າງໄວວາ”,ວາລະສານອາຊຽນແມ່ນໍ້າຂອງ, ອອກວັນທີ 14 ຕຸລາ 2025, https://mekongasean.vn/gao-viet-xuat-khau-sang-nhieu-thi-truong-moi-tang-vot-47409.html

(13) ໃນເວລາ 11 ເດືອນຕົ້ນຂອງປີ 2025, ການສົ່ງອອກຍານພາຫະນະແລະຊິ້ນສ່ວນຂົນສົ່ງໄປຍັງກຸ່ມປະເທດອາຊຽນມີມູນຄ່າເຖິງ 353 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ, ເພີ່ມຂຶ້ນ 17,4% ເມື່ອທຽບກັບໄລຍະເວລາດຽວກັນຂອງປີກ່ອນໜ້າ.

(14) “ລາຍງານເບື້ອງຕົ້ນກ່ຽວກັບສະຖານະການນຳເຂົ້າແລະສົ່ງອອກຂອງຫວຽດນາມໃນໄລຍະເຄິ່ງຫຼັງຂອງເດືອນພະຈິກ 2025” (ລະຫວ່າງວັນທີ່ 16 ພະຈິກ ເຖິງ 30 ພະຈິກ 2025), ກົມສຸລະກາກອນຫວຽດນາມ, ວັນທີ 12 ທັນວາ 2025.